Zo check je of een partij een AFM-vergunning heeft

Voordat je ergens geld belegt, kun je controleren of de partij daarvoor een vergunning heeft. Dat kost een paar minuten en is een van de beste manieren om oplichting te voorkomen. De AFM zegt het zelf: financiële ondernemingen moeten een vergunning hebben als ze financiële diensten verlenen of producten aanbieden, zoals beleggingen. In dit artikel lees je stap voor stap hoe je dat controleert en waar je op let.

Waarom een vergunning ertoe doet

Een partij met een AFM-vergunning is volgens de AFM getoetst op deskundigheid, betrouwbaarheid en een integere bedrijfsvoering. Ze valt onder toezicht en moet zich aan regels houden, bijvoorbeeld over het informeren van klanten over kosten en risico's. Ook moet ze jouw beleggingen gescheiden houden van haar eigen vermogen.

Bovendien geldt bij partijen met een vergunning een vangnet. Gaat een bank of beleggingsonderneming failliet en kan ze jouw beleggingen of geld niet teruggeven, dan vergoedt het beleggerscompensatiestelsel van DNB maximaal € 20.000 per belegger. Bij een gezamenlijke en/of-rekening met je partner is dat maximaal € 40.000 samen.

Bij een partij zonder vergunning heb je dat allemaal niet. De AFM waarschuwt: er is dan geen toezicht en geen consumentenbescherming, en je kunt geen aanspraak maken op het beleggerscompensatiestelsel.

Rekenvoorbeeld

Kees heeft € 30.000 aan beleggingen bij een beleggingsonderneming met vergunning. Het bedrijf gaat failliet en blijkt in strijd met de regels zijn beleggingen niet goed te hebben afgescheiden. Kan Kees zijn beleggingen niet terugkrijgen, dan vergoedt het compensatiestelsel maximaal € 20.000. Voor de resterende € 10.000 kan hij zich melden bij de curator, maar of hij dat terugkrijgt, is niet zeker. Was zijn belegging door koersdaling € 30.000 minder waard geworden, dan had hij geen vergoeding gekregen. Dit is een vereenvoudigd rekenvoorbeeld.

Stap voor stap: zo controleer je een partij

Stap 1: vraag de exacte naam en het vergunningnummer

Oplichters gebruiken vaak namen die lijken op die van bestaande bedrijven. Vraag daarom de precieze bedrijfsnaam waaronder de vergunning is verleend, en het AFM-vergunningnummer. Een betrouwbare partij geeft die zonder problemen.

Stap 2: zoek de partij op

Ga naar Check je aanbieder van de AFM of naar de vergunningenregisters op de website van de AFM. Daar zie je of een partij een vergunning of een goedgekeurd prospectus heeft, en of de AFM of een buitenlandse toezichthouder voor haar heeft gewaarschuwd.

Er zijn aparte registers, onder meer voor beleggingsondernemingen, beleggingsinstellingen (fondsen), financieel dienstverleners en cryptopartijen. Banken die beleggingsdiensten aanbieden, vind je in het register van beleggingsondernemingen. Hun bankvergunning zelf staat in het register van DNB.

Stap 3: kijk wat de vergunning precies dekt

Een vergunning geldt voor bepaalde activiteiten. Iemand mag bijvoorbeeld wel adviseren, maar geen geld van klanten beheren. In het register zie je welke vergunningen een partij heeft en of er beperkingen aan zijn verbonden. Past dat bij wat de partij jou aanbiedt?

Stap 4: controleer de waarschuwingslijst

De AFM houdt een overzicht bij van partijen waarvoor is gewaarschuwd, ook door buitenlandse toezichthouders. De AFM adviseert om niet in te gaan op aanbiedingen van zulke partijen. Kijk voor de volledigheid ook op de waarschuwingslijst van IOSCO, de wereldwijde organisatie van toezichthouders. Hoe je de AFM-waarschuwingslijst gebruikt, lees je in de AFM-waarschuwingslijst gebruiken.

Stap 5: neem zelf contact op

Oplichters kunnen zich voordoen als een bestaand bedrijf met vergunning. Neem daarom contact op via een telefoonnummer of website die je zelf hebt opgezocht, bijvoorbeeld via het register, en niet via een link, app of nummer van degene die jou benadert.

Wat als je de partij niet vindt?

Volgens de AFM zijn er dan drie mogelijkheden:

1. De naam is verkeerd gespeld. Vraag de exacte naam of het vergunningnummer.
2. De partij maakt gebruik van een vrijstelling. In sommige situaties is geen vergunning of prospectus nodig. Dat betekent ook: minder toezicht.
3. Het is een illegale partij. De partij hoort een vergunning te hebben, maar heeft die niet.

Vind je de partij niet en krijg je geen helder antwoord, dan is dat een reden om er niet mee in zee te gaan.

Buitenlandse partijen en het Europees paspoort

Een beleggingsonderneming uit een ander land van de Europese Economische Ruimte (de EU plus Noorwegen, Liechtenstein en IJsland) mag ook in Nederland diensten aanbieden. Ze heeft dan een vergunning van de toezichthouder in haar eigen land en meldt zich bij de AFM. Zo'n partij staat met een Europees paspoort in het AFM-register.

Let op een paar dingen:

• De AFM houdt geen direct toezicht op zo'n partij; de toezichthouder in het land van herkomst doet dat.
• De beleggerscompensatie loopt dan meestal via de regeling van dat land, met binnen de EER een minimum van € 20.000.
• De AFM benadrukt dat een vergunning van een nationale toezichthouder geen kwaliteitskeurmerk is.

Partijen van buiten de EER zonder vergunning of paspoort mogen hier geen beleggingsdiensten aanbieden.

Crypto: een apart verhaal

Sinds eind 2024 geldt Europese cryptowetgeving. Partijen die diensten met crypto's aanbieden, hebben daarvoor een vergunning nodig, en de AFM houdt een apart register van cryptopartijen bij. Maar de crypto's zelf vallen niet onder toezicht van de AFM. De AFM vindt handelen in crypto's zeer risicovol. Lees meer in de risico's van crypto.

Signalen van oplichting

Een vergunningcheck is belangrijk, maar ook het gedrag van de aanbieder zegt veel. De AFM noemt onder meer deze trucs:

• Een bekende Nederlander die in een advertentie een belegging aanprijst. Vaak is de naam en foto zonder toestemming gebruikt.
• Tijdsdruk: het is nu of nooit.
• De AFM-vergunning-truc: 'de AFM is enthousiast over ons aanbod'. De AFM geeft nooit een positief advies over een belegging.
• Eerst een klein bedrag, dat zogenaamd snel stijgt, waarna je wordt overgehaald meer in te leggen.
• Kosten of belasting betalen voordat je je geld kunt opnemen.
• Meekijken op je computer via software.

Ook na oplichting kun je opnieuw worden benaderd, bijvoorbeeld door iemand die zich voordoet als de AFM, een advocaat of een andere instantie die je geld zou kunnen terughalen. Ook dat is vaak beleggingsfraude. Lees de signalen uitgebreid in beleggingsfraude: de signalen.

Melden en hulp vragen

• Twijfel over een partij? Doe een melding bij de AFM via het contactformulier op de website. De AFM gebruikt meldingen als belangrijke signalen bij het toezicht.
• Opgelicht? Neem direct contact op met je bank, schakel de Fraudehelpdesk in en doe aangifte bij de politie.
• Een klacht over een partij met vergunning? Dien eerst een klacht in bij de partij zelf. Kom je er niet uit, dan kun je terecht bij Kifid, het klachteninstituut voor financiële dienstverlening.

De check in je beleggingsplan

Een vergunningcheck is één onderdeel van verstandig beginnen. Daarnaast kiezen mensen hoe ze willen beleggen: zelf zonder advies (execution only), met advies of via vermogensbeheer. Ook de kosten verschillen sterk per partij; lees de kosten van beleggen en reken het effect na met de kostenimpact-calculator.

Ben je nog aan het oriënteren? Lees dan eerst wat beleggen is en hoe het werkt en risico en rendement, of doe de quiz Hoe financieel fit ben jij?. Het complete overzicht vind je in de gids beleggen voor beginners.