Belastingen in Nederland in gewone taal: de complete gids voor 2026

Belasting betalen doet bijna iedereen, maar weinig mensen weten precies hoe het werkt. Dat is jammer, want wie de basis snapt, mist minder kortingen en toeslagen en schrikt minder van een aanslag. In deze gids lees je in gewone taal hoe de inkomstenbelasting in Nederland in elkaar zit, met de bedragen van 2026. Bij elk onderdeel vind je een link naar een artikel dat dieper ingaat op dat stuk.

Een eerlijke waarschuwing vooraf: belastingregels veranderen elk jaar. Deze gids is gecontroleerd op 15 november 2026 en gaat over belastingjaar 2026. Voor je eigen situatie is de Belastingdienst altijd de bron die telt.

Hoe werkt inkomstenbelasting in Nederland?

De inkomstenbelasting is een belasting op wat je in een jaar verdient en bezit. De overheid deelt je inkomen op in drie bakken, de zogenoemde boxen. Elke box heeft eigen regels en eigen tarieven. Je betaalt dus niet één percentage over alles.

Bron: Belastingdienst, tarieven 2026.

De meeste mensen hebben alleen met box 1 te maken. Heb je flink wat spaargeld of beleggingen, dan komt box 3 erbij. Box 2 speelt vooral voor directeur-grootaandeelhouders van een bv. In Box 1, 2 en 3 uitgelegd lees je per box wat erin valt en hoe de berekening werkt.

Belasting via je werkgever en via de aangifte

Als je in loondienst werkt, houdt je werkgever elke maand al loonheffing in. Dat is een voorschot op je inkomstenbelasting. Daardoor betalen veel werknemers het grootste deel van hun belasting al in de loop van het jaar. Na afloop van het jaar volgt soms nog een aangifte. Dan rekent de Belastingdienst precies uit of je te veel of te weinig hebt betaald.

Wil je weten waarom er van je brutoloon zo veel minder op je rekening komt? Lees dan Van bruto naar netto.

Box 1: belasting op werk en woning

Box 1 is de belangrijkste box. Hierin vallen onder meer loon, uitkeringen, pensioen, winst uit een eigen onderneming en het eigenwoningforfait van je koophuis. Van je inkomsten mag je aftrekposten afhalen, zoals hypotheekrenteaftrek. Wat overblijft, is je belastbaar inkomen.

Over dat belastbare inkomen betaal je belasting in schijven. In 2026 gelden onder de AOW-leeftijd deze belastingschijven:

In het tarief van de eerste schijf zitten ook de premies volksverzekeringen. Dat is 27,65% voor de AOW, de Anw en de Wlz. De eigenlijke belasting is 8,10%. Heb je het hele jaar de AOW-leeftijd, dan betaal je geen AOW-premie meer. Daarom is het tarief in de eerste schijf dan 17,85%.

Rekenvoorbeeld: Sanne verdient € 45.000

Sanne is 34 en verdient in 2026 € 45.000 belastbaar inkomen in box 1. Zo ziet de belasting eruit vóór kortingen:

• Schijf 1: € 38.883 × 35,75% = € 13.901
• Schijf 2: € 6.117 × 37,56% = € 2.298
• Totaal vóór kortingen: € 16.199

Dat lijkt veel. Maar Sanne krijgt ook heffingskortingen: ongeveer € 2.138 algemene heffingskorting en ongeveer € 5.674 arbeidskorting. Daardoor betaalt ze in totaal ongeveer € 8.387. Dat is ongeveer 19% van haar inkomen, niet 36%. Dit is een vereenvoudigd rekenvoorbeeld zonder andere aftrekposten.

Heffingskortingen: korting op je belasting

Een heffingskorting is geen aftrekpost. Je trekt het bedrag niet af van je inkomen, maar direct van de belasting die je moet betalen. Daardoor tikt een korting harder aan dan een aftrekpost van hetzelfde bedrag.

De belangrijkste kortingen in 2026:

Bron: Belastingdienst, heffingskortingen 2026 (onder de AOW-leeftijd, behalve de ouderenkorting).

Je werkgever verrekent de algemene heffingskorting en de arbeidskorting meestal al via de loonheffing, als je de loonheffingskorting bij hem laat toepassen. De inkomensafhankelijke combinatiekorting krijg je pas via de aangifte. Hoe dat precies zit en waar het vaak misgaat, lees je in Heffingskortingen: korting op je belasting.

Box 3: belasting op sparen en beleggen

In box 3 betaal je belasting over je vermogen: spaargeld, beleggingen, crypto, een tweede huis. Niet over het vermogen zelf, maar over een rendement dat de overheid voor je berekent. Dat heet een forfaitair rendement.

De belangrijkste getallen voor 2026:

Bron: Belastingdienst, berekening box 3-inkomen 2026.

Het heffingsvrij vermogen is het deel waarover je geen belasting betaalt. Peildatum is 1 januari 2026. De percentages voor banktegoeden en schulden zijn nog voorlopig. De Belastingdienst stelt ze begin 2027 vast en gebruikt dan de definitieve cijfers in de aanslag over 2026.

Een kort voorbeeld. Mo is alleenstaand en heeft op 1 januari 2026 € 80.000 spaargeld en € 40.000 beleggingen. Volgens de berekening van de Belastingdienst betaalt hij daarover ongeveer € 622 box 3-belasting. Zou Mo dezelfde bezittingen samen met een fiscale partner hebben, dan is het ongeveer € 12. De volledige berekening, stap voor stap, staat in Box 3: belasting op spaargeld en beleggingen. Je eigen situatie bereken je snel met de box 3-indicatie.

Werkelijk rendement lager? Dan kun je tegenbewijs leveren

Na uitspraken van de Hoge Raad mag de Belastingdienst niet meer belasten dan je echt hebt verdiend. Was je werkelijke rendement lager dan het berekende rendement? Dan kun je dat sinds belastingjaar 2025 in je aangifte doorgeven. Dat heet de tegenbewijsregeling. Je gaat dan nooit meer betalen dan volgens de standaardberekening.

Wat er met box 3 gaat gebeuren

Het kabinet wil een nieuw box 3-stelsel waarin je belasting betaalt over je werkelijke inkomsten uit vermogen. De Tweede Kamer nam de Wet werkelijk rendement box 3 in februari 2026 aan. Op 12 november 2026 stemde de Tweede Kamer ook in met een aanpassing, de zogenoemde novelle. Volgens dat plan worden onder meer aandelen, obligaties en vastgoed pas belast als je de winst echt maakt, bijvoorbeeld bij verkoop. Het nieuwe stelsel moet volgens het voorstel op 1 januari 2029 ingaan. De Eerste Kamer moet over beide voorstellen nog stemmen. Tot die tijd blijft het huidige stelsel met tegenbewijs gelden.

Box 2: als je een eigen bv hebt

Box 2 gaat over inkomen uit een aanmerkelijk belang. Dat heb je als je, eventueel samen met je fiscale partner, minimaal 5% van de aandelen in een bv of nv bezit. Denk aan een ondernemer met een eigen bv die dividend aan zichzelf uitkeert, of die zijn aandelen verkoopt.

In 2026 betaal je in box 2 24,5% over de eerste € 68.843 en 31% over het meerdere. Fiscale partners hebben samen twee keer de eerste schijf. Het salaris dat je jezelf als directeur betaalt, valt overigens in box 1.

Beleg je in losse aandelen of fondsen via een beleggingsrekening? Dan heb je bijna nooit een aanmerkelijk belang. Die beleggingen vallen gewoon in box 3.

Plan voor 2027: het kabinet heeft voorgesteld de tarieven in box 2 van 2027 tot en met 2030 tijdelijk te verlagen naar 23,5% en 29%. Dat staat in de Kamerbrief van 3 november 2026 en is nog geen wet.

Toeslagen: geld terug van Dienst Toeslagen

Toeslagen zijn bijdragen van de overheid voor mensen met een lager of middeninkomen. Ze worden betaald door Dienst Toeslagen, onderdeel van de Belastingdienst. Je krijgt ze vooraf, elke maand, op basis van een schatting van je inkomen. Na afloop van het jaar wordt alles definitief berekend.

Bron: Dienst Toeslagen en Rijksoverheid, bedragen 2026.

Het belangrijkste advies dat Dienst Toeslagen zelf geeft: geef wijzigingen in je inkomen en situatie snel door. Wie dat niet doet, moet achteraf vaak een flink bedrag terugbetalen. Alles over de vier toeslagen, met voorbeelden, lees je in Toeslagen uitgelegd.

De aangifte inkomstenbelasting

Krijg je begin 2027 een aangiftebrief? Dan moet je aangifte doen over 2026. Normaal kan dat vanaf 1 maart. De aangifte moet vóór 1 mei 2027 binnen zijn. Met uitstel, dat je vóór 1 mei aanvraagt, heb je meestal tot 1 september 2027.

Wie vóór 1 april aangifte doet, krijgt volgens de Belastingdienst meestal vóór 1 juli bericht. Doe je te laat aangifte en reageer je niet op een herinnering en aanmaning, dan kan een verzuimboete volgen van € 469 en bij herhaling hoger.

Ook zonder aangiftebrief kan aangifte doen lonen. Bijvoorbeeld als je te veel loonheffing hebt betaald omdat je maar een deel van het jaar werkte. Je kunt tot vijf jaar terug nog aangifte doen. De stappen en een checklist lees je in Aangifte inkomstenbelasting doen: stap voor stap.

Rente als het te lang duurt

Moet je betalen en doe je je aangifte op of na 1 mei? Dan rekent de Belastingdienst belastingrente vanaf 1 juli. In 2026 is dat percentage 5%. Ook als de Belastingdienst moet afwijken van je aangifte, kan belastingrente volgen.

De voorlopige aanslag: belasting in maandelijkse stukjes

Met een voorlopige aanslag betaal je in de loop van het jaar al belasting, of krijg je al geld terug. Dat is handig als je weet dat je anders achteraf een groot bedrag moet betalen. Denk aan zzp'ers, mensen met veel box 3-vermogen of iemand met twee werkgevers. Het werkt ook andersom: met hypotheekrenteaftrek krijg je elke maand alvast een deel terug.

Een voorlopige aanslag over 2027 kun je zelf aanvragen vanaf 1 december 2026. De Belastingdienst verstuurt de automatische voorlopige aanslagen 2027 vanaf half december. Hoe je een voorlopige aanslag aanvraagt, controleert en wijzigt, lees je in De voorlopige aanslag.

Wat verandert er in 2027?

Op Prinsjesdag 15 september 2026 presenteerde het kabinet het Belastingplan 2027. De Tweede Kamer nam het op 12 november 2026 aan met 76 tegen 74 stemmen. De Eerste Kamer moet nog stemmen, naar verwachting in december. Alles hieronder is dus nog een plan.

• Koopkracht. Het kabinet stelde voor de arbeidskorting met € 173 te verhogen en de tarieven in de eerste en tweede schijf met 0,06%-punt te verlagen. Volgens de Kamerbrief van 3 november 2026 komt er daarna nog extra geld voor koopkracht bij. Hoe dat precies wordt ingevuld, kan tijdens de behandeling nog veranderen. De tarieven en kortingen voor 2027 staan pas vast als de Eerste Kamer het Belastingplan heeft aangenomen.
• Box 3. De eerder voorgestelde verlaging van het heffingsvrij vermogen voor 2027 wordt volgens de Kamerbrief van 3 november 2026 geschrapt. Het nieuwe stelsel met vermogenswinstbelasting moet volgens plan op 1 januari 2029 ingaan. De Tweede Kamer stemde op 12 november 2026 in; de Eerste Kamer moet nog stemmen.
• Ondernemers. De startersaftrek voor nieuwe ondernemers verdwijnt volgens het plan per 2028.
• Zorgkosten. De aftrek voor specifieke zorgkosten zou eerst per 2028 verdwijnen. Volgens de Kamerbrief van 3 november 2026 blijft hij toch bestaan, maar wordt hij gerichter gemaakt.

Wil je weten wat dit voor jouw portemonnee betekent? Houd de geldkalender en het nieuws in de gaten. Wij werken de artikelen bij zodra de Eerste Kamer heeft gestemd.

Fiscale partner en toeslagpartner: niet hetzelfde

Twee begrippen die veel mensen door elkaar halen. Een fiscaal partner is je partner voor de inkomstenbelasting. Een toeslagpartner is je partner voor de toeslagen. Meestal is dat dezelfde persoon, bijvoorbeeld als je getrouwd bent. Maar er zijn uitzonderingen, zoals bij samenwonen of in het jaar dat je gaat samenwonen of uit elkaar gaat.

Een fiscaal partner levert soms voordeel op. Zo mag je samen bepaalde aftrekposten en de box 3-grondslag verdelen. In het voorbeeld van Mo zie je hoe groot het verschil in box 3 kan zijn. Ga je samenwonen? Lees dan ook Samenwonen en geld.

Verder lezen per onderwerp

Dit zijn alle artikelen over belastingen op Vermogensbehero:

1. Box 1, 2 en 3 uitgelegd: welk inkomen in welke box valt en hoe de schijven werken.
2. Box 3: belasting op spaargeld en beleggingen: de berekening voor 2026, rekenvoorbeelden en het tegenbewijs.
3. Aangifte inkomstenbelasting doen: stap voor stap: data, checklist en veelgemaakte fouten.
4. Toeslagen uitgelegd: zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden budget en kinderopvangtoeslag.
5. Heffingskortingen: hoe de kortingen werken en wat ze in euro's opleveren.
6. De voorlopige aanslag: wanneer je hem aanvraagt en hoe je hem bijhoudt.

Belasting raakt ook andere onderwerpen. In Werk en inkomen lees je hoe je loonstrook werkt. In Jaarruimte en lijfrente lees je hoe pensioensparen je belasting in box 1 kan verlagen. Wie een buffer opbouwt, kan met de budgetplanner alvast geld opzij zetten voor een aanslag die je ziet aankomen.

Waar vind je hulp?

Belastingzaken zijn ingewikkeld en een fout kan geld kosten. Gelukkig hoef je het niet alleen te doen.

• De Belastingdienst zelf. Via de BelastingTelefoon en op belastingdienst.nl. Je kunt er ook met vragen over je eigen aangifte terecht.
• Hulp bij aangifte. Heb je een laag inkomen of weinig ervaring met online formulieren? Dan zijn er vaak gratis hulpdiensten via gemeente, bibliotheek of vrijwilligersorganisaties. Ook ouderenbonden en vakbonden bieden vaak hulp voor leden.
• Dienst Toeslagen. Voor vragen over je toeslag, en voor een proefberekening vooraf.
• Juridisch Loket. Voor gratis juridisch advies als je het oneens bent met een besluit.

Vermogensbehero geeft algemene uitleg en geen persoonlijk belastingadvies. Bedragen en regels in deze gids gelden voor 2026 en kunnen veranderen. Kijk voor je eigen situatie altijd op belastingdienst.nl of neem contact op met de Belastingdienst.