Box 1, 2 en 3 uitgelegd: welk inkomen valt waar in 2026?

De inkomstenbelasting in Nederland is opgedeeld in drie boxen. Box 1 gaat over werk en woning, box 2 over een groot aandelenbelang in een bv en box 3 over sparen en beleggen. Elke box heeft eigen regels en een eigen tarief. In dit artikel lees je per box wat erin valt en hoe de berekening in 2026 werkt, met voorbeelden in euro's.

Dit artikel hoort bij onze gids Belastingen in Nederland. Bedragen gelden voor belastingjaar 2026 en kunnen volgend jaar anders zijn.

Waarom heeft Nederland drie boxen?

Sinds 2001 deelt de wet je inkomen op in drie soorten. Het idee is dat verschillende soorten inkomen anders worden belast. Loon belast de overheid progressief: hoe meer je verdient, hoe hoger het tarief over het laatste stuk. Vermogen en een aandelenbelang in je eigen bv hebben een eigen tarief.

Een paar regels gelden voor alle boxen:

• Elk inkomen valt in één box. Je kunt niet kiezen. Je loon hoort in box 1, je spaargeld in box 3.
• Elke box wordt apart berekend. Verlies in de ene box mag je niet verrekenen met winst in een andere.
• Kortingen gaan van het totaal af. De heffingskortingen verlagen de belasting en premies die je samen over je boxen betaalt.

Box 1: werk en woning

In box 1 valt bijna alles wat met werken te maken heeft. Volgens de Belastingdienst horen hier onder meer bij:

• loon, uitkering of pensioen, ook fooien
• winst als ondernemer en inkomsten als freelancer
• periodieke uitkeringen, zoals een lijfrente-uitkering of ontvangen partneralimentatie
• het eigenwoningforfait van het huis waarin je zelf woont

Van die inkomsten haal je aftrekposten af, zoals de hypotheekrente van je eigen woning, premies voor een lijfrente, giften en onder voorwaarden specifieke zorgkosten. Wat overblijft heet je belastbaar inkomen uit werk en woning.

De tarieven in box 1 in 2026

Box 1 werkt met belastingschijven. Je betaalt het hogere tarief alleen over het deel van je inkomen dat in die schijf valt.

Bron: Belastingdienst, tarieven box 1 2026. Ben je geboren vóór 1 januari 1946, dan loopt de eerste schijf in 2026 tot € 41.123.

Het tarief van de eerste schijf bestaat uit twee delen. In 2026 is 8,10% inkomstenbelasting en 27,65% premie volksverzekeringen: 17,90% AOW, 0,10% Anw en 9,65% Wlz. Wie de AOW-leeftijd heeft, betaalt geen AOW-premie meer. Daardoor daalt het tarief in de eerste schijf naar 17,85%. Bereik je de AOW-leeftijd in de loop van 2026, dan krijg je een tarief daartussenin, afhankelijk van de maand.

Rekenvoorbeeld box 1

Priya is 41 en heeft in 2026 een belastbaar inkomen van € 60.000.

Het lijkt alsof Priya 36% betaalt. Maar daarna gaan de heffingskortingen eraf. Bij dit inkomen is haar algemene heffingskorting in 2026 ongeveer € 1.179 en haar arbeidskorting ongeveer € 4.747. Ze betaalt dan in totaal ongeveer € 15.907. Dat is ruim 26% van haar inkomen. Dit is een vereenvoudigd voorbeeld zonder aftrekposten of andere inkomsten.

Let ook op het verschil tussen gemiddeld en marginaal tarief. Verdient Priya € 1.000 extra, dan betaalt ze daarover 37,56% belasting. Bovendien wordt haar algemene heffingskorting lager en haar arbeidskorting ook. Daardoor houdt ze van die extra € 1.000 minder over dan je zou denken. Hoe dit op je loonstrook uitpakt, lees je in Van bruto naar netto.

Box 2: inkomen uit een aanmerkelijk belang

Box 2 is voor mensen met een aanmerkelijk belang. Dat heb je als je, eventueel samen met je fiscale partner, minimaal 5% van de aandelen in een bv of nv hebt. In de praktijk gaat het meestal om ondernemers met een eigen bv: de directeur-grootaandeelhouder.

In box 2 betaal je belasting over twee soorten voordeel:

• reguliere voordelen, zoals dividend dat de bv aan jou uitkeert
• vervreemdingsvoordelen, zoals de winst als je je aandelen verkoopt

Tarieven box 2 in 2026

Een voorbeeld van de Belastingdienst: wie in 2026 € 70.000 dividend uit zijn bv ontvangt, betaalt € 16.866 over de eerste € 68.843 en € 358 over de rest. Samen € 17.224.

Plan voor 2027: volgens de Kamerbrief van 3 november 2026 wil het kabinet de tarieven in box 2 van 2027 tot en met 2030 tijdelijk verlagen naar 23,5% en 29%. Ook wil het kabinet het zogenoemde excessief lenen bij je eigen bv stapsgewijs beperken. Dit zijn plannen. Ze worden pas definitief als het parlement ermee instemt.

Belangrijk: het salaris dat je als directeur van je eigen bv krijgt, valt niet in box 2 maar in box 1.

Box 3: sparen en beleggen

In box 3 valt je vermogen: spaargeld, beleggingen, crypto, een tweede woning, een uitgeleend bedrag aan iemand anders. Daar tegenover staan schulden die niet bij je eigen woning horen, zoals een autolening of een studieschuld.

Box 3 werkt anders dan de andere boxen. Je betaalt geen belasting over wat je echt verdient, maar over een rendement dat de overheid voor je berekent met vaste percentages. Bovendien is een deel van je vermogen vrijgesteld.

Bron: Belastingdienst, box 3-berekening 2026.

Een voorbeeld: Kees heeft op 1 januari 2026 € 70.000 op zijn spaarrekening en geen andere bezittingen of schulden. Zijn berekende rendement is € 70.000 × 1,28% = € 896. Hij betaalt alleen over het deel boven € 59.357, dus over ongeveer 15,2% van dat rendement. Dat geeft een box 3-inkomen van ongeveer € 136 en ongeveer € 49 belasting.

Was je werkelijke rendement lager dan het berekende rendement? Dan kun je dat in je aangifte laten zien. Dat heet de tegenbewijsregeling. De volledige uitleg, rekenvoorbeelden en de plannen voor een nieuw stelsel lees je in Box 3: belasting op spaargeld en beleggingen. Met de box 3-indicatie reken je je eigen situatie snel door.

Welke box? Veelgestelde twijfelgevallen

Wat betekent dit voor je aangifte?

In de aangifte vul je per box je gegevens in. Veel is al vooraf ingevuld: je loon van de jaaropgaaf, je WOZ-waarde en je banksaldi op 1 januari. Controleer die gegevens altijd. Vooral bij box 3 gaat het nogal eens mis, bijvoorbeeld met een rekening bij een buitenlandse bank of met crypto.

Hoe je de aangifte stap voor stap doet, en welke fouten je beter kunt vermijden, lees je in Aangifte inkomstenbelasting doen. Verwacht je achteraf veel te moeten betalen, bijvoorbeeld door box 3? Dan kan een voorlopige aanslag helpen om het over het jaar te spreiden.

De bedragen in dit artikel gelden voor 2026 en zijn gecontroleerd op 14 november 2026. Regels kunnen veranderen. Kijk voor je eigen situatie altijd op belastingdienst.nl.