Wat is een index? AEX, S&P 500 en wereldwijde indexen

Een index is een lijst van aandelen of obligaties die samen een markt weergeven, met één getal dat laat zien hoe die markt het doet. Als het journaal zegt dat 'de AEX 1% hoger sloot', dan gaat het over zo'n index. Voor beleggers is een index belangrijk, omdat veel fondsen en ETF's een index nabootsen. In dit artikel lees je hoe indexen werken en wat de bekendste van elkaar onderscheidt.

Wat meet een index precies?

Een aandelenindex volgt de koersen van een vaste groep bedrijven. Die groep wordt samengesteld door een indexmaker volgens vaste regels, bijvoorbeeld 'de dertig grootste bedrijven op de Amsterdamse beurs'. Stijgen die bedrijven gemiddeld in waarde, dan stijgt de index.

Een index is geen product. Je kunt er niet rechtstreeks in beleggen. Het is een meetlat. Wel zijn er fondsen die zo'n index zo precies mogelijk volgen: indexfondsen en ETF's. Lees daarover meer in wat is een ETF.

Hoe wordt een index gewogen?

De meeste bekende indexen wegen bedrijven naar hun beurswaarde, de marktkapitalisatie. Dat is de koers van een aandeel maal het aantal aandelen dat vrij verhandelbaar is.

Rekenvoorbeeld met drie bedrijven

Stel een mini-index met drie bedrijven:

Stijgt het grote bedrijf 10% en blijven de andere gelijk, dan stijgt de index 6%. Stijgt het kleine bedrijf 10%, dan stijgt de index maar 1%. De grootste bedrijven bepalen dus het meest hoe de index beweegt. Dat is logisch, maar het betekent ook dat een index geconcentreerder kan zijn dan je denkt.

De bekendste indexen vergeleken

Bronnen: factsheets van MSCI per 30 oktober 2026, FTSE Russell, S&P Dow Jones Indices en Euronext. Aantallen en gewichten veranderen bij elke herweging.

AEX

De AEX is de bekendste Nederlandse index. Euronext kondigde op 11 maart 2025 aan dat de index wordt uitgebreid van de 25 naar de 30 grootste bedrijven op de Amsterdamse beurs; die uitbreiding is ingegaan in september 2025. Omdat het om weinig bedrijven gaat, bepalen een paar grote namen een groot deel van de beweging. Ook zijn sectoren als technologie, energie en financiële dienstverlening sterk vertegenwoordigd, terwijl andere bijna ontbreken.

S&P 500

De S&P 500 bevat ongeveer 500 grote Amerikaanse bedrijven en dekt volgens de indexmaker ongeveer 80% van de beurswaarde van de Amerikaanse aandelenmarkt. Omdat de index in dollars noteert, heb je als Nederlandse belegger ook te maken met valutarisico.

MSCI World

De MSCI World omvat grote en middelgrote bedrijven uit 23 ontwikkelde landen, waaronder Nederland, en dekt ongeveer 85% van de vrij verhandelbare beurswaarde in elk van die landen. De naam suggereert 'de hele wereld', maar opkomende landen zoals China en India ontbreken. Eind oktober 2026 was 72,77% van de index Amerikaans en bestond 29,84% uit informatietechnologie. De tien grootste bedrijven waren samen goed voor 26,58%.

MSCI ACWI en FTSE All-World

Een echte wereldwijde aandelenindex bevat ook opkomende markten. De MSCI ACWI telt 2.413 bedrijven uit 23 ontwikkelde en 24 opkomende landen. De FTSE All-World bevat ongeveer 4.200 grote en middelgrote bedrijven uit meer dan 45 landen. Ook in deze indexen is het Amerikaanse aandeel groot, omdat Amerikaanse bedrijven nu eenmaal de hoogste beurswaarde hebben.

Koersindex of index inclusief dividend?

Hier gaan veel vergelijkingen mis. Er zijn twee soorten:

• Koersindex: alleen de koersen tellen. Uitgekeerd dividend verdwijnt uit de berekening. De AEX die je in het nieuws ziet, is een koersindex.
• Index inclusief dividend (total return of net return): uitgekeerd dividend wordt in de berekening opnieuw belegd.

Over lange periodes kan dat verschil groot zijn. Een voorbeeld: de AEX sloot op 4 september 2000 op 701,56 punten. Pas op 1 april 2021 sloot de index hoger, op 708,43 punten, zo meldde de NOS. Dat is ruim twintig jaar zonder nieuw record. Wie in die jaren ook dividend ontving en herbelegde, stond eerder weer boven water dan de koersindex doet vermoeden. Hoeveel eerder kun je niet uit de koersindex aflezen. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.

Lees meer over dalingen en herstel in beurscrashes en herstel.

Waarom zijn indexen belangrijk voor jou?

Er zijn drie redenen waarom indexen voor beginnende beleggers ertoe doen:

1. Als belegging. Met een fonds of ETF dat een brede index volgt, beleg je in één keer in honderden of duizenden bedrijven. Dat noemen we indexbeleggen of passief beleggen.
2. Als meetlat. Een index is de benchmark waarmee je een actief beheerd fonds kunt vergelijken. Onderzoek van de Europese toezichthouder ESMA laat zien dat actieve aandelenfondsen door hun hogere kosten gemiddeld minder rendement haalden dan passieve fondsen. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.
3. Als nieuwsbron. Als je weet wat een index meet, begrijp je beter wat 'de beurs' doet en waarom.

Waar let je op bij het kiezen van een index?

Dit is geen advies over welke index bij jou past. Wel zijn dit de vragen die beleggers zich vaak stellen:

• Hoe breed is de index? Eén land of de hele wereld? Alleen grote bedrijven of ook kleine?
• Hoe geconcentreerd is hij? Welk deel komt uit één land, één sector of de tien grootste bedrijven?
• Welke valuta? Bedrijven noteren in dollars, yen of ponden, terwijl jij in euro's rekent.
• Wat kost het om hem te volgen? Het fonds dat de index nabootst rekent kosten, die van je rendement afgaan. Lees de kosten van beleggen en reken het effect na met de kostenimpact-calculator.

Hoe vaak verandert een index?

Indexen worden regelmatig herzien, bij de grote indexmakers meestal elk kwartaal. Bedrijven die groter worden, komen erin. Bedrijven die krimpen, vallen eruit. Daardoor vernieuwt een index zichzelf: een bedrijf dat failliet gaat, verdwijnt, en nieuwe groeiers nemen zijn plek in. Dat is een belangrijke reden waarom een brede index op lange termijn veerkrachtiger is dan één los aandeel.

Wil je zien wat jarenlang meegroeien met een index kan doen, met een aangenomen rendement? Probeer de rente-op-rente-calculator. Het volledige overzicht van beleggen vind je in de gids beleggen voor beginners.