Erven en schenken: de basis in gewone taal

Erven en schenken gaan allebei over geld dat van de ene generatie naar de andere gaat. Bij een erfenis bepaalt de wet of een testament wie wat krijgt. Over het deel boven de vrijstelling betaal je erfbelasting. Bij een schenking geldt hetzelfde principe: tot een bepaald bedrag is het belastingvrij. Hieronder lees je de regels en bedragen van 2026, met rekenvoorbeelden.

Wie erft er zonder testament?

Is er geen testament, dan geldt het wettelijk erfrecht. Kort gezegd:

• Getrouwd of geregistreerd partner met kinderen: de partner krijgt alle bezittingen. De kinderen krijgen een vordering op de partner ter grootte van hun erfdeel. Die vordering is meestal pas opeisbaar als ook de partner overlijdt. Zo kan de achterblijvende partner in het huis blijven wonen.
• Alleen kinderen: zij erven in gelijke delen.
• Geen partner en geen kinderen: dan erven ouders, broers en zussen, en zo verder in de familie.

Ben je getrouwd in gemeenschap van goederen, dan is eerst de helft van het gezamenlijke vermogen al van de partner. Alleen de andere helft hoort bij de nalatenschap.

Samenwoners: geen wettelijke erfgenaam

Woon je samen zonder te trouwen of een geregistreerd partnerschap, dan erft je partner zonder testament niets. Ook niet als jullie twintig jaar samen zijn. Wil je elkaar laten erven, dan moet dat in een testament. Lees meer in samenwonen en geld.

Wat kun je regelen in een testament?

In een testament, dat je laat opstellen door een notaris, kun je onder meer vastleggen:

• wie je erfgenamen zijn en in welke verhouding;
• wie de voogd wordt van minderjarige kinderen;
• een executeur, die de nalatenschap afwikkelt;
• legaten: een bepaald bedrag of voorwerp voor een specifieke persoon of een goed doel.

Kinderen kun je niet volledig onterven. Ze hebben recht op een legitieme portie: de helft van wat ze volgens de wet zouden krijgen. Die moeten ze wel zelf opeisen.

Erfbelasting in 2026

Over wat je erft, betaal je erfbelasting. Eerst gaat er een vrijstelling af, die afhangt van je relatie met de overledene.

Over het deel boven de vrijstelling geldt een tarief in twee schijven:

Krijgt een partner ook een vrijgesteld nabestaandenpensioen, dan kan de partnervrijstelling lager uitvallen, maar in 2026 nooit lager dan € 213.915.

Rekenvoorbeelden

Priya erft € 100.000 van haar moeder. € 100.000 min € 26.230 vrijstelling = € 73.770 belast. Tegen 10% betaalt ze € 7.377 erfbelasting.

Mo erft € 250.000 van zijn vader. € 250.000 min € 26.230 = € 223.770 belast. Over de eerste € 158.669 betaalt hij 10% (€ 15.866,90). Over de resterende € 65.101 betaalt hij 20% (€ 13.020,20). Samen is dat € 28.887,10.

Sanne erft € 50.000 van haar oom. € 50.000 min € 2.769 = € 47.231 belast. Tegen 30% betaalt ze € 14.169,30.

De erfgenamen moeten binnen acht maanden na het overlijden aangifte erfbelasting doen, als er belasting verschuldigd is of als de Belastingdienst erom vraagt.

Schenken bij leven

Veel ouders willen hun kinderen al bij leven helpen, bijvoorbeeld bij een studie of een eerste huis. Over een schenking boven de vrijstelling betaalt de ontvanger schenkbelasting. De tarieven zijn dezelfde als bij de erfbelasting.

Schenkvrijstellingen in 2026

Een paar belangrijke regels:

• Ouders samen tellen als één schenker. Ook gescheiden ouders.
• De eenmalig verhoogde schenkvrijstelling komt in dat jaar in plaats van de jaarlijkse vrijstelling.
• Je kunt de verhoogde vrijstelling maar één keer per schenker gebruiken.
• De speciale verhoogde vrijstelling voor de eigen woning, de zogenoemde jubelton, bestaat sinds 1 januari 2024 niet meer. De vrij besteedbare € 33.129 mag het kind wel aan een huis uitgeven. Lees meer in sparen voor een huis.

Rekenvoorbeeld: Kees en Ingrid schenken € 40.000

Kees en Ingrid willen hun dochter van 30 in 2026 € 40.000 schenken.

• Zonder de verhoogde vrijstelling: € 40.000 min € 6.908 = € 33.092 belast. Tegen 10% betaalt hun dochter € 3.309,20.
• Met de eenmalig verhoogde vrijstelling: € 40.000 min € 33.129 = € 6.871 belast. Tegen 10% is dat € 687,10.

Ze kunnen er ook voor kiezen het bedrag te spreiden: dit jaar € 33.129 en volgend jaar de rest, binnen de jaarlijkse vrijstelling. Dan betaalt hun dochter niets. Voor de verhoogde vrijstelling moet hun dochter aangifte schenkbelasting doen; voor schenkingen in 2026 voor 1 maart 2027.

Lenen binnen de familie

In plaats van schenken lenen sommige ouders geld aan hun kind, bijvoorbeeld voor een woning. Leg dan schriftelijk vast hoeveel er geleend wordt, welke rente er geldt en hoe er wordt afgelost. Een lening zonder of met erg lage rente kan door de Belastingdienst deels als schenking worden gezien. Een notaris of fiscalist kan helpen om dit goed te regelen.

Een erfenis of schenking ontvangen: wat nu?

Een groot bedrag in één keer ontvangen kan overweldigend zijn, zeker na een verlies. Een paar algemene aandachtspunten:

• Neem de tijd. Zet het geld eerst apart op een spaarrekening en beslis pas later wat je ermee doet.
• Box 3. Geld en bezittingen die je erft, tellen mee voor box 3 als je vermogen boven het heffingsvrij vermogen uitkomt. Lees meer in box 3: belasting op spaargeld en beleggingen.
• Toeslagen. Een erfenis kan je vermogen boven de grens voor toeslagen brengen, bijvoorbeeld voor het kindgebonden budget.
• Eerst je basis op orde. Veel mensen lossen eerst dure schulden af en vullen hun noodbuffer aan. Met de noodbuffer-calculator zie je hoeveel buffer bij je past. Heb je een concreet doel, dan helpt de spaardoel-calculator.

Denk je zelf na over wat je wilt nalaten, bijvoorbeeld rond je pensioen? Lees dan ook met pensioen gaan.

Dit artikel is algemene uitleg en geen juridisch of fiscaal advies. De bedragen en tarieven gelden voor 2026 en kunnen veranderen. Voor een testament, een grote schenking of het afwikkelen van een erfenis kun je terecht bij een notaris. Meer over geld in elke fase lees je in onze gids geld in elke levensfase.