Aandelen en obligaties: het verschil uitgelegd

Een aandeel maakt je mede-eigenaar van een bedrijf. Een obligatie maakt je geldschieter: je leent geld uit aan een bedrijf of overheid en krijgt daar rente voor. Aandelen bieden meer kans op groei, maar schommelen veel harder. Obligaties zijn meestal rustiger, maar ook niet zonder risico. Hieronder lees je hoe beide werken en waarom veel beleggers ze combineren.

Wat is een aandeel?

Een bedrijf kan zijn eigendom opdelen in miljoenen kleine stukjes: aandelen. Koop je er één, dan ben je voor dat kleine stukje eigenaar. Je deelt mee in het succes van het bedrijf, en ook in de tegenvallers.

Een aandeel kan je op twee manieren iets opleveren:

• Koersstijging. Als beleggers verwachten dat het bedrijf meer winst gaat maken, stijgt meestal de prijs van het aandeel.
• Dividend. Een deel van de winst dat het bedrijf uitkeert. Dat is niet verplicht en kan worden verlaagd of geschrapt.

Rekenvoorbeeld: dividend en dividendbelasting

Sanne heeft 10 aandelen van een Nederlands bedrijf van € 40 per stuk, samen € 400. Het bedrijf keert € 1,20 dividend per aandeel uit, bruto € 12. Op dividend van Nederlandse bedrijven wordt 15% dividendbelasting ingehouden, hier € 1,80. Sanne ontvangt € 10,20. Die ingehouden € 1,80 kan ze als Nederlandse belastingbetaler verrekenen in haar aangifte inkomstenbelasting.

Wat is het risico van een aandeel?

Het grootste risico van één los aandeel is dat het bedrijf failliet gaat. Dan kan je aandeel vrijwel niets meer waard zijn. Daarnaast reageren koersen fel op nieuws, rentes en verwachtingen. Een daling van 30% of meer in korte tijd komt bij losse aandelen regelmatig voor. Daarom beleggen veel mensen niet in één bedrijf, maar via een fonds in honderden of duizenden bedrijven tegelijk. Hoe dat werkt, lees je in spreiding.

Wat is een obligatie?

Een obligatie is een verhandelbare lening. Een overheid of bedrijf haalt geld op en belooft:

• elk jaar een vaste rente te betalen, de coupon;
• aan het eind van de looptijd het geleende bedrag terug te betalen.

Een lening aan een overheid heet een staatsobligatie. Wijzer in geldzaken merkt op dat het risico daarvan, afhankelijk van het land, relatief laag kan zijn. Leningen aan bedrijven betalen vaak meer rente, omdat de kans groter is dat een bedrijf niet kan terugbetalen.

Twee risico's van obligaties

Renterisico. Stijgt de rente in de markt, dan worden bestaande obligaties met een lagere rente minder aantrekkelijk. Hun koers daalt. Dat is precies wat in 2022 gebeurde: de rente steeg snel en veel obligaties daalden in waarde, tegelijk met aandelen.

Kredietrisico. De lener kan de rente of het geleende bedrag niet betalen. Bij een faillissement krijg je mogelijk maar een deel terug, of niets.

Rekenvoorbeeld: als de rente stijgt

Mo koopt een nieuwe obligatie van € 1.000 met een looptijd van 10 jaar en 3% rente per jaar. Kort daarna stijgt de rente op vergelijkbare nieuwe leningen naar 4%. Een koper wil Mo's obligatie dan alleen overnemen voor een prijs waarbij hij ook ongeveer 4% rendement haalt. Dat komt uit op zo'n € 919. Verkoopt Mo nu, dan lijdt hij een verlies van ongeveer € 81. Houdt hij de obligatie tot het einde vast en betaalt de lener netjes, dan krijgt hij wel gewoon zijn € 1.000 terug plus elk jaar € 30 rente. Dit is een vereenvoudigd rekenvoorbeeld.

De verschillen op een rij

Aandelen hebben op lange termijn historisch meer opgeleverd dan obligaties, juist omdat beleggers een vergoeding vragen voor het grotere risico. Hoe groot die schommelingen zijn: de MSCI World, een wereldwijde aandelenindex, daalde gemeten in euro's 12,78% in 2022 en steeg 31,07% in 2021. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Meer over die afweging lees je in risico en rendement.

Waarom combineren veel beleggers beide?

De verdeling van je geld over soorten beleggingen heet asset-allocatie. Veel beleggers mengen aandelen en obligaties, omdat obligaties de schommelingen van aandelen vaak wat dempen. Dat werkt niet altijd: in 2022 daalden beide tegelijk.

Een veelgebruikte manier om erover na te denken:

Dit is geen advies over wat bij jou past. Het laat zien dat er een glijdende schaal is. Hoe korter je termijn of hoe slechter je slaapt bij een daling, hoe meer mensen voor een rustiger mix kiezen. Wie al een flinke buffer op een spaarrekening heeft, kijkt soms anders naar het obligatiedeel dan wie geen buffer heeft.

Losse aandelen of fondsen?

Je kunt aandelen en obligaties los kopen, maar de meeste beginnende beleggers doen dat via een fonds. Een fonds bevat honderden of duizenden aandelen of obligaties tegelijk. Er zijn fondsen met alleen aandelen, alleen obligaties of een mix.

Veel van die fondsen volgen een index, zoals een wereldwijde aandelenindex of een index van Europese staatsobligaties. Hoe zo'n index werkt, lees je in wat is een index. Een veelgebruikte vorm is de ETF; zie wat is een ETF.

Let bij fondsen altijd op de kosten. Een verschil van een procent per jaar lijkt klein, maar kost over twintig of dertig jaar duizenden euro's. Reken het na met de kostenimpact-calculator of bekijk met de rente-op-rente-calculator wat verschillende rendementen over tijd betekenen.

Waar let je op?

• Weten wat je koopt. Wijzer in geldzaken waarschuwt om nooit te beleggen in producten die je niet goed begrijpt. Het essentiële-informatiedocument van een product legt uit hoe het werkt en wat de risico's zijn.
• Hoge rentes vragen om extra argwaan. Een obligatie of lening die veel meer rente belooft dan gebruikelijk, heeft bijna altijd een hoger risico. Soms is het zelfs oplichting; lees beleggingsfraude.
• Box 3 telt mee. Aandelen, obligaties en fondsen vallen in box 3. Lees box 3: belasting op spaargeld en beleggingen.

Wil je het grote plaatje zien? De gids beleggen voor beginners zet alle onderwerpen op een rij.