Soorten schulden: van rood staan tot persoonlijke lening, en wat ze echt kosten

Niet elke schuld is hetzelfde. Een paar honderd euro rood staan kost je naar verhouding veel meer dan een studieschuld van twintigduizend euro. En een kleine achterstand bij je energieleverancier kan grotere gevolgen hebben dan een creditcard. In dit artikel lees je per soort schuld hoe het werkt, wat het kost en waar je op let.

Het helpt om eerst twee groepen te onderscheiden. Aan de ene kant staan kredieten: geld dat je bewust leent, met een contract en rente. Aan de andere kant staan achterstanden: rekeningen die je niet op tijd hebt betaald. Allebei zijn het schulden, maar de regels zijn anders.

Kredieten: geld lenen met een contract

Een consumptief krediet is een lening voor iets anders dan een huis. De AFM houdt toezicht op kredietverstrekkers. Een Nederlandse kredietverstrekker mag sinds 1 januari 2026 maximaal 12% per jaar aan kredietvergoeding rekenen: de wettelijke rente (4%) plus 8 procentpunt. Die grens beweegt mee met de wettelijke rente en kan dus veranderen.

Leningen vergelijk je het best via het jaarlijks kostenpercentage (JKP). Daarin zitten niet alleen de rente, maar ook andere verplichte kosten. Elke kredietverstrekker moet het JKP op dezelfde manier laten zien.

Rood staan

Bij rood staan haal je meer geld van je betaalrekening dan erop staat. Je bank spreekt een maximum af. Mag je meer dan € 250 rood staan, dan wordt dat bij het BKR geregistreerd, zolang de afspraak loopt en nog 5 jaar daarna.

Het verraderlijke van rood staan is dat het geen einddatum heeft. Je salaris vult het gat elke maand, waardoor het voelt alsof er niets aan de hand is. Ondertussen betaal je rente over elke dag dat je in de min staat.

Creditcard

Met een creditcard betaal je nu en wordt het bedrag later van je rekening afgeschreven. Betaal je elke maand het volledige bedrag terug, dan betaal je meestal alleen een vaste bijdrage voor de kaart. Kies je ervoor om in delen te betalen, dan neem je de rest mee naar de volgende maand en betaal je rente. Dan werkt een creditcard net als een doorlopend krediet.

Persoonlijke lening

Een persoonlijke lening is een vast bedrag dat je in een vaste periode terugbetaalt, met een vaste rente. Je weet dus precies wanneer je klaar bent. Wil je eerder aflossen, check dan of er een boete is: bij een vaste rente mag de kredietverstrekker die soms rekenen.

Doorlopend krediet

Een doorlopend krediet heeft een kredietlimiet. Wat je aflost, kun je opnieuw opnemen. De rente is meestal variabel. Het voordeel is flexibiliteit; het nadeel is dat je er nooit vanzelf vanaf bent.

Kopen op afbetaling en telefoonkrediet

Betaal je een televisie, scooter of telefoon in termijnen? Dan sluit je een goederenkrediet af. Volgens de AFM zijn de kosten van dit soort kredieten in vergelijking met andere leningen vaak hoog. Kost het product meer dan € 250, dan komt het krediet bij het BKR te staan.

Ook een telefoonabonnement met toestel is een lening. Het toestel betaal je in 12 of 24 maanden af, en tot die tijd heb je een schuld.

Achteraf betalen

Achteraf betalen voelt als uitstel, maar juridisch is het ook een vorm van krediet. Het is vaak gratis als je op tijd betaalt, maar herinnerings- en incassokosten kunnen snel oplopen. Strengere Europese regels hiervoor moeten vanaf 20 november 2026 gelden; de Nederlandse wet daarvoor ligt nog bij de Eerste Kamer. Meer daarover lees je in achteraf betalen.

Studieschuld: de lening met de mildste regels

Een studieschuld bij DUO is een lening van de overheid. De rente is laag: 2,33% onder de regels van SF35 in 2026, en 2,70% voor wie in 2027 een nieuwe rentevaste periode krijgt. Je betaalt naar inkomen terug, en wat na de aflosperiode over is, wordt kwijtgescholden.

Een studieschuld staat niet bij het BKR. Wel telt het maandbedrag mee als je een hypotheek aanvraagt, waardoor je minder kunt lenen. Hoe dat precies werkt, lees je in studieschuld aflossen.

Achterstanden: als een rekening blijft liggen

Een achterstand ontstaat als je een rekening niet op tijd betaalt. Er zit meestal geen rente op, maar wel kosten. Na een aanmaning met 14 dagen bedenktijd mag een schuldeiser incassokosten rekenen: minimaal € 40 en maximaal 15% over de eerste € 2.500.

Sommige achterstanden zijn extra gevaarlijk, omdat ze je basisvoorzieningen raken:

• Huur of hypotheek: bij langere achterstanden dreigt ontruiming of gedwongen verkoop.
• Energie en water: bij betalingsachterstanden kan afsluiting dreigen, al zijn daar beschermende regels voor.
• Zorgverzekering: na een langere achterstand ga je een hogere bestuursrechtelijke premie betalen.
• Belastingdienst, Toeslagen en CJIB: de overheid kan zonder rechter beslag leggen of verrekenen.

Daarom geldt bij geldproblemen de vuistregel: betaal eerst de rekeningen waar je dak, licht en zorg van afhangen. Hoe gemeenten bij dit soort achterstanden helpen, lees je in hulp bij geldzorgen.

Alle soorten naast elkaar

Rekenvoorbeeld: wat kost € 1.000 lenen?

Om te laten zien hoeveel het uitmaakt, kijken we naar Sanne. Zij heeft een jaar lang gemiddeld € 1.000 schuld, op drie verschillende manieren.

Dit is een vereenvoudigd rekenvoorbeeld: in werkelijkheid daalt de schuld als je aflost, en verschillen rentes per aanbieder. Het laat wel zien waarom veel mensen eerst de dure schulden aanpakken. Wil je dat voor je eigen schulden uitrekenen? Gebruik de schulden-aflosplanner.

Waar let je op bij elke schuld?

Bij elke schuld helpen dezelfde vier vragen:

1. Wat kost het per jaar? Kijk naar het JKP of de rente, plus eventuele vaste kosten.
2. Wanneer ben ik klaar? Schulden zonder einddatum vragen om een eigen aflosplan.
3. Mag ik boetevrij extra aflossen? Bij een variabele rente mag dat volgens de AFM over het algemeen wel.
4. Wat gebeurt er als ik niet betaal? Kijk naar kosten, BKR-registratie en gevolgen voor je woning of zorg.

Heb je meerdere schulden? Dan is het verleidelijk om ze samen te voegen in één lening. Dat kan helpen als de rente lager is en je de oude kredieten echt opzegt. Blijven de oude limieten open staan, dan is de kans groot dat je ze opnieuw gebruikt.

Wil je weten in welke volgorde je aflost? Lees dan sneeuwbal of lawine. Wil je weten wat er bij het BKR over je staat? Lees BKR-registratie. Het complete stappenplan vind je in de gids schulden aflossen.

Hoe houd je overzicht?

Een schuld die je niet ziet, groeit het makkelijkst. Zet daarom je schulden in hetzelfde overzicht als je andere uitgaven, bijvoorbeeld in de budgetplanner. Zo zie je in één keer hoeveel van je inkomen naar aflossingen gaat.

Een veelgebruikte vuistregel is dat je aflossingen op consumptieve kredieten samen niet meer dan een klein deel van je netto-inkomen mogen innemen. Het Nibud rekent met normen die afhangen van je inkomen en huishouden. Merk je dat je aflossingen je huur of boodschappen in de weg zitten? Dan is dat een signaal om hulp te zoeken, liever vandaag dan volgende maand.

Regels en bedragen zijn gecontroleerd op 14 november 2026 en kunnen veranderen.